Από το ραντεβού στο chatbot: Πώς οι «εικονικοί σύντροφοι» αλλάζουν τις ερωτικές σχέσεις

Μια νέα ακαδημαϊκή εργασία εξετάζει ένα φαινόμενο που τα τελευταία χρόνια έχει περάσει από το περιθώριο στο mainstream: την «Girlfriend Experience» (GFE), δηλαδή τις πληρωμένες σχέσεις συναισθηματικής και ερωτικής οικειότητας, και το πώς αυτή έχει εξελιχθεί από την παραδοσιακή, διά ζώσης μορφή της σε ψηφιακές εκδοχές μέσω πλατφορμών και τεχνητής νοημοσύνης. Η μελέτη επιχειρεί να εξηγήσει γιατί όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται σε εικονικές σχέσεις και τι μπορεί να σημαίνει αυτό για το μέλλον των ανθρώπινων επαφών.

Και το ψηφιακό ειδύλλιο γεννιέται

Οι ερευνητές περιγράφουν πρώτα την εξέλιξη του φαινομένου. Στην αρχική του μορφή, η GFE αφορούσε συναντήσεις πρόσωπο με πρόσωπο, όπου το άτομο πλήρωνε για μια εμπειρία που έμοιαζε με κανονικό ραντεβού, με συναισθηματική οικειότητα, συζήτηση και συντροφικότητα. Με την άνοδο του διαδικτύου και πλατφορμών όπως το OnlyFans, η εμπειρία αυτή μεταφέρθηκε online. Εκεί, οι χρήστες πληρώνουν για προσωπικά μηνύματα, βίντεο, φωνητικές συνομιλίες και μια ψευδαίσθηση σχέσης που εξελίσσεται μέσα στον χρόνο.

Η τεχνητή νοημοσύνη στις εικονικές σχέσεις

Στη συνέχεια εμφανίζεται μια ακόμη πιο εξελιγμένη μορφή, η «AI Girlfriend Experience». Σε αυτή την περίπτωση δεν υπάρχει άνθρωπος στην άλλη πλευρά, αλλά ένα chatbot που προσομοιώνει ρομαντική σχέση, συναισθήματα και οικειότητα. Ο χρήστης μπορεί να επιλέξει την εμφάνιση, τον χαρακτήρα και τον τρόπο επικοινωνίας της «συντρόφου», ενώ η τεχνητή νοημοσύνη προσαρμόζεται στις προτιμήσεις του. Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι αυτό δημιουργεί μια εμπειρία διαθέσιμη 24 ώρες το 24ωρο, χωρίς απόρριψη, συγκρούσεις ή κοινωνικές δυσκολίες.

Η μελέτη δεν μένει μόνο στην περιγραφή της τεχνολογικής εξέλιξης. Προσπαθεί να εξηγήσει το φαινόμενο μέσα από την εξελικτική ψυχολογία. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, οι άνθρωποι έχουν εξελιχθεί να αναζητούν σύνδεση, αποδοχή, σεξουαλική επαφή και συντροφικότητα, καθώς αυτά αύξαναν την επιβίωση και την αναπαραγωγική επιτυχία στο παρελθόν. Σήμερα, όμως, αυτές οι ανάγκες μπορούν να «ικανοποιηθούν» με τεχνητούς τρόπους, χωρίς τις δυσκολίες που υπάρχουν στην πραγματική συναναστροφή.

Η ανάγκη για ποικιλία αλλά και κοινωνική σύνδεση

Ένα βασικό στοιχείο που αναδεικνύεται είναι η ανάγκη για συναισθηματική και σεξουαλική ποικιλία. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι πολλοί άνδρες φαίνεται να έλκονται από τη δυνατότητα «νέων εμπειριών» χωρίς ρίσκο απόρριψης ή συγκρούσεων. Οι εικονικές σχέσεις προσφέρουν ακριβώς αυτό: φαντασία, έλεγχο και συνεχή επιβεβαίωση. Παράλληλα, η πρόσβαση σε ελκυστικά ψηφιακά πρόσωπα δημιουργεί μια αίσθηση επιλογών που στην πραγματική ζωή θα ήταν πολύ πιο περιορισμένες. Ένα άλλο σημείο αφορά τη μοναξιά και την ανάγκη για κοινωνική σύνδεση. Η εργασία επισημαίνει ότι πολλοί χρήστες αναζητούν στις πλατφόρμες αυτές όχι μόνο ερωτική επαφή, αλλά και συναισθηματική υποστήριξη. Τα chatbot ή οι online «σύντροφοι» μπορούν να προσφέρουν διαρκή παρουσία και προσοχή, είτε σε ανθρώπους που βιώνουν κοινωνική απομόνωση είτε που βλέπουν δυσκολίες ή απουσία ουσιαστικών διαπροσωπικών επαφών. 

Το τίμημα της «κατά παραγγελία» κοινωνικής σύνδεσης

Ωστόσο, οι συγγραφείς επισημαίνουν και πιθανούς κινδύνους. Η συνεχής ενασχόληση με εικονικές σχέσεις μπορεί να οδηγήσει σε απομάκρυνση από την πραγματικότητα και σε υπερβολική εξάρτηση από ψηφιακή επιβεβαίωση. Υπάρχει επίσης η ανησυχία ότι οι χρήστες μπορεί να αρχίσουν να συγκρίνουν τις πραγματικές τους σχέσεις με τις «τέλειες» εικονικές, δημιουργώντας μη ρεαλιστικές προσδοκίες.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον σημείο της μελέτης είναι η έννοια του ελέγχου. Σε αντίθεση με τις πραγματικές σχέσεις, όπου και οι δύο πλευρές επιλέγουν και διαπραγματεύονται, στις εικονικές σχέσεις ο χρήστης έχει τον απόλυτο έλεγχο. Μπορεί να διαμορφώσει τον χαρακτήρα του άλλου, να αποφύγει την απόρριψη και να καθορίσει τη δυναμική της σχέσης. Αυτό, σύμφωνα με τους ερευνητές, μπορεί να συνδέεται με βαθύτερες ψυχολογικές ανάγκες για επιβεβαίωση και κυριαρχία.

Η εργασία εξετάζει επίσης το πώς αυτές οι τεχνολογίες μπορεί να επηρεάσουν την έννοια της απιστίας. Για κάποιους, μια εικονική σχέση δεν θεωρείται «πραγματική» απιστία, ενώ για άλλους μπορεί να προκαλέσει ζήλια και συγκρούσεις μέσα σε ζευγάρια. Αυτό δείχνει ότι τα όρια μεταξύ πραγματικής και ψηφιακής σχέσης γίνονται όλο και πιο θολά.

Τι ερωτήματα θέτουν οι ερευνητές

Στο τέλος, οι ερευνητές δεν καταλήγουν σε απόλυτα συμπεράσματα, αλλά θέτουν ερωτήματα. Μπορούν αυτές οι τεχνολογίες να λειτουργήσουν ως προσωρινή λύση στη μοναξιά ή θα αποδυναμώσουν σταδιακά την ικανότητα των ανθρώπων να δημιουργούν πραγματικές σχέσεις; Είναι η εικονική οικειότητα υποκατάστατο ή επέκταση της ανθρώπινης ανάγκης για σύνδεση;

Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι ότι η τεχνολογία δεν αλλάζει τις ανθρώπινες ανάγκες, αλλά αλλάζει τον τρόπο που αυτές ικανοποιούνται. Και όσο οι εικονικές σχέσεις γίνονται πιο ρεαλιστικές, τόσο πιο σημαντικό γίνεται να κατανοήσουμε τι χάνεται και τι κερδίζεται σε αυτή τη νέα μορφή «αγάπης μέσω οθόνης».